Denetimli Serbestlik: Şartları, Süresi ve Süreç

Denetimli serbestlik nedir?

Denetimli serbestlik, hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının ceza infaz kurumu dışında, denetimli serbestlik müdürlüğünün denetimi ve belirlediği yükümlülükler altında infaz edilmesidir. Dayanağı 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 105/A maddesidir. Kanuni amacı, hükümlünün dış dünyaya uyumu ve aile bağlarının sürdürülüp güçlendirilmesidir.

Denetimli serbestlik müdürlüklerinin görev ve çalışma esasları 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu'nda düzenlenir. Hakkında tedbir uygulanan kişi, müdürlüğün hazırladığı programa ve görevlilerin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine uymak zorundadır (5402 m.5/1).

Bu sayfa, 5275 m.105/A'daki, hapis cezasının son döneminin cezaevi dışında çektirilmesi usulünü anlatır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231) veya hapis cezasının ertelenmesi (TCK m.51) kararlarında belirlenen denetim süreleri ve yükümlülükler ayrı kurallara tabidir.

Denetimli serbestlik şartları

5275 m.105/A/1'e göre denetimli serbestlik kararı için şu şartlar birlikte aranır:

• Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması
• Koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmış olması (bazı hükümlü grupları ve suç tarihleri için süre daha uzundur)
• İyi hâlli olması
• Hükümlünün bu yönde talepte bulunması
• 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçlarda (7550 sayılı Kanunla getirilen şart), koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olması; bu tarihten önce işlenen suçlarda bu şart aranmaz (geçici m.11)

Açık kuruma ayrılma şartları oluştuğu hâlde iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşıyorsa bu usulden yararlanabilir (m.105/A/2). Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalarda ise bu usul uygulanmaz (m.105/A/4).

Kararı, ceza infaz kurumu idaresinin hazırladığı değerlendirme raporunu dikkate alarak hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi verir. Kanun bu konuda "karar verilebilir" ifadesini kullanır.

Denetimli serbestlik süresi: koşullu salıverilmeye ne kadar kala?

Tedbir, koşullu salıverilme tarihine kadar olan süreyi kapsar. Bu dönemin kaç yıl önceden başlayabileceği hükümlünün durumuna ve suç tarihine göre değişir:

Geçici m.6/1, kasten öldürme (TCK m.81-83), üstsoy, altsoy, eş veya kardeşe ya da kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı kasten yaralama, m.87/2-d, işkence ve eziyet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (m.102-105), özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (m.132-138), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (m.188), TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım'ın dördüncü ila yedinci bölümlerindeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda uygulanmaz. Geçici 6/2 ise kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, özel hayata karşı suçlar, aynı dört bölümdeki suçlar ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda uygulanmaz; 6/1 ve 6/2, iyi hâlli olmak koşuluyla kapalı kurumdaki hükümlülere de uygulanır (geçici m.6/3). Geçici 10/6 ise m.82/1'in (d), (e), (f) bentlerindeki kasten öldürme, deprem nedeniyle yapıların yıkılması veya hasar alması sonucu meydana gelen öldürme, m.102, m.103 ve m.104/2-3'teki suçlar, aynı dört bölümdeki suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlarda uygulanmaz.

Hangi suçlarda denetimli serbestlik uygulanmaz?

105/A'nın güncel metni, genel kural bakımından suç tiplerine göre bir yasak listesi içermez; açıkça kapsam dışı bıraktığı durum, adli para cezasından çevrilen hapis cezasıdır (m.105/A/4). Konutta infaz gibi özel infaz usulüne talep üzerine veya mazeretsiz uymama nedeniyle son verilen hâllerde de 105/A uygulanmaz (m.110/7). Suç tipi ise şu yollarla belirleyici olur:

1. Açık kuruma geçiş: Tedbirden yararlanmak için kural olarak açık ceza infaz kurumunda bulunmak gerekir. Toplam on yıl ve daha fazla hapis cezası alanlar ile terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından hükümlülerin açık kuruma ayrılmasına ilişkin kurul kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır (m.14/4).
2. Geçici maddelerdeki istisnalar: Geçici 6 ve geçici 10/6'daki uzatılmış süreler, yukarıda sayılan suçlarda uygulanmaz.
3. Koşullu salıverilme oranı: Tedbir koşullu salıverilme tarihine göre başladığından, Kanun'un bazı suçlar ve tekerrür için öngördüğü farklı koşullu salıverilme oranları (m.107/2, m.107/4, m.108) başlangıç tarihini de etkiler.

Yükümlülükler ve ihlalin sonuçları

Denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar aşağıdaki yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulmasına karar verir; bunları hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirebilir (m.105/A/5):

• Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılma
• Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme
• Belirlenen programlara katılma

TCK m.191'deki kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılır. Müdürlüğün çağrılarına veya denetim planına uyarıya rağmen uyulmaması yükümlülük ihlali sayılır (5402 m.5/2).

Kuruma geri gönderilme hâlleri

Denetimli serbestlik ile koşullu salıverilme ilişkisi

Koşullu salıverilme, cezanın kanunda öngörülen kısmı kurumda iyi hâlle çekildikten sonra hükümlünün denetim süresine tabi olarak salıverilmesidir (m.107). Denetimli serbestlik bu tarihe kadar olan dönemi kapsar. Yükümlülüklere ve denetim planına uygun davranan hükümlü hakkında müdürlüğün hazırladığı gerekçeli rapor, koşullu salıverilme işlemleri için ilgili mahkemeye gönderilir (m.105/A/9).

• Denetim süresi, kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır; süreli hapis cezalarında hak ederek tahliye tarihini geçemez (m.107/6).
• Denetim süresinde hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya infaz hâkiminin uyarısına rağmen yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır (m.107/12).
• Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m.107/14).

Başvuru ve süreç adım adım

1. Talep ve rapor: Hükümlü talepte bulunur; ceza infaz kurumu idaresi değerlendirme raporu hazırlar (m.105/A/1).
2. Karar: Yetkili infaz hâkimi raporu dikkate alarak karar verir.
3. Müdürlüğe müracaat: Hükümlü, kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurur (m.105/A/6-a).
4. Yükümlülüklerin belirlenmesi: Müdürlük yükümlülükleri belirler ve gerektiğinde değiştirir (m.105/A/5).
5. Koşullu salıverilme: Müdürlüğün gerekçeli raporu ilgili mahkemeye gönderilir (m.105/A/9).

Bu şema genel sırayı gösterir; aşamaların sırası ve süresi her dosyanın özelliklerine göre değişebilir.

Ayrıntılı esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir (m.105/A/10).

İnfaz süresi hesabı kime yaptırılır?

Başlangıç tarihi koşullu salıverilme tarihine bağlıdır; bu nedenle dosyaya özgü resmî hesaba dayanmak gerekir.

• İnfaz işlemleri: Hükmün infazına ilişkin işlemleri Cumhuriyet başsavcılığı yapar; 105/A kararını verecek infaz hâkimi de bu başsavcılığın bulunduğu yere göre belirlenir (m.105/A/1).
• Hesapta duraksama: Çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa veya cezanın kısmen ya da tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülürse infaz hâkimliğinden karar istenir (m.98/1-b).
• Hükmün yorumu: Mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama olursa veya sonradan yürürlüğe giren bir kanunun TCK m.7 kapsamında değerlendirilmesi gerekirse hükmü veren mahkemeden karar istenir (m.98/1-a).
• İnfaza etkisi: Bu başvurular infazı ertelemez; ancak mahkeme veya infaz hâkimliği olayın özelliğine göre erteleme veya durdurma kararı verebilir (m.98/2).
• İtiraz: Bu başvurular üzerine verilen kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir (m.101/3). Kanunda ayrıca hüküm bulunmadıkça itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m.268/1).

Dosya bilgilerine erişim yolları için dava dosyası sorgulama sayfasına bakılabilir.

Gaziantep Denetimli Serbestlik Müdürlüğü

Gaziantep Adliyesi'nin resmî sitesinde Gaziantep Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'nün adresi Aydın Baba Mahallesi, İnönü Caddesi No:198, Kat:3, Şahinbey/Gaziantep olarak yer alır; telefon ve e-posta bilgileri de aynı sayfadadır. İlçelerde ayrı müdürlükler de bulunur: örneğin İslahiye ve Nizip Denetimli Serbestlik Müdürlüklerinin Adalet Bakanlığı alan adında ayrı resmî sayfaları vardır. Hükümlü, talebinde belirttiği müdürlüğe müracaat eder (m.105/A/6-a).

Adliyenin birimler sayfasında, 1 Ekim 2026 itibarıyla ceza birimleri arasında 4 infaz hâkimliği listelenir; yerleşim tablosuna göre infaz hâkimliği Ana Hizmet Binası'ndadır. Bina bilgileri için Gaziantep Adliyesi rehberine bakılabilir.