Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Şartlar, Denetim Süresi ve 2026 Değişikliği

HAGB nedir, hangi şartlarda verilir?

Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder; uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır (CMK m.231/5). Kanuna göre HAGB kararı verilebilmesi için şu üç şart gerekir (m.231/6):

• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
• Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi.

Sanık bu zararı derhâl gideremiyorsa, mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (m.231/9). Açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez (m.231/7).

Sanığın HAGB'yi kabul etmesi gerekir mi?

Yürürlükteki metin, sanığın kabulünü HAGB'nin şartları arasında saymaz (m.231/6). Anayasa Mahkemesi de 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra HAGB'nin uygulanmasının sanığın kabulüne bağlı olmadığını belirtmiştir (E.2024/98, K.2025/149, § 58). 1 Haziran 2024'ten önce verilen HAGB kararları bakımından ise sanığın kabul etmesi şartı aranmaya devam olunur (CMK geçici m.6/2-d). Basit yargılama usulünde mahkeme, uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla HAGB'ye karar verebilir (CMK m.251/4).

HAGB kaldırıldı mı? 2023-2026 arasında ne değişti?

HAGB kaldırılmadı. Anayasa Mahkemesinin iki iptal kararı ve iki kanun değişikliğinden sonra bugün yürürlükte olan metin, 7589 sayılı Kanunla yazılan metindir. Gelişmelerin sırası şöyledir:

Anayasa Mahkemesi 2025 kararında, HAGB kurumunun kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi bağlamında işkence, eziyet ve kötü muamele kabul edilen suçlar bakımından uygulanmayacağına dair yasal bir düzenleme bulunmadığını tespit etmiştir (§ 59). 7589 sayılı Kanunla yazılan (14) numaralı fıkra ise HAGB hükümlerinin işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmayacağını düzenler.

7589 sayılı Kanunla yazılan (5) ila (13) numaralı fıkraların metni, 7499 sayılı Kanunla getirilen metinle aynıdır. Değişen fıkra (14) numaralı fıkradır: 7499 sayılı Kanun döneminde bu fıkra, HAGB hükümlerinin Anayasa'nın 174. maddesinde koruma altına alınan inkılap kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmayacağını öngörüyordu; yürürlükteki metinde bu istisna yer almaz. 7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesi HAGB'ye özgü bir geçiş hükmü içermez.

HAGB hangi hâllerde verilmez?

• Ceza sınırı: HAGB, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmasına bağlıdır (m.231/5).
• Kapsam dışı suçlar: HAGB hükümleri işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz (m.231/14).
• Önceki mahkûmiyet: Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması şarttır (m.231/6-a).
• Denetim süresi içinde ikinci karar: Denetim süresi içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez (m.231/8).

Beş yıllık denetim süresi: yükümlülükler ve süre dolunca ne olur?

HAGB kararı verilirse sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Mahkeme bu süre içinde, bir yıldan fazla olmamak üzere belirleyeceği süreyle, denetimli serbestlik tedbiri olarak sanığın şunlara tabi tutulmasına karar verebilir (m.231/8):

• Bir meslek veya sanat sahibi değilse, meslek veya sanat sahibi olması amacıyla bir eğitim programına devam etmesi,
• Bir meslek veya sanat sahibiyse, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılması,
• Belli yerlere gitmekten yasaklanması, belli yerlere devam etmekle yükümlü kılınması ya da takdir edilecek başka bir yükümlülüğü yerine getirmesi.

Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (m.231/8). Kanunlarla öngörülen denetimli serbestlik tedbirine ilişkin görevleri denetimli serbestlik müdürlükleri yapar (5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu m.11/1-c); Gaziantep'teki müdürlüğün bilgileri denetimli serbestlik sayfasında yer alır.

Süre dolunca: Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranılırsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesi kararı verilir (m.231/10).

HAGB hangi hâllerde bozulur, hüküm nasıl açıklanır?

Sanık denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlerse veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranırsa mahkeme, açıklanması geri bırakılan hükmü açıklar (m.231/11). Kanun bu noktada yeni suçun denetim süresi içinde ve kasten işlenmesini arar (m.231/10, 11). Taksirle işlenen bir suç, kanunda sayılan bu iki sebep arasında yer almaz.

Mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü de kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii yalnız bu fıkradaki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapabilir (m.231/11). 1 Haziran 2024'ten önce verilen HAGB kararlarında hüküm açıklanır veya yeniden kurulursa, 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki kanun yoluna ilişkin hükümler uygulanır (CMK geçici m.6/2-c).

HAGB adli sicil kaydında görünür mü?

Adli sicile, Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1). HAGB kararları ise bu kararlara mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, CMK m.231'de belirtilen amaç için kullanılabilir (CMK m.231/13; Adli Sicil Kanunu m.6/1).

Kamu görevine atanmada ise ayrı bir kural vardır: Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır ve CMK m.231/13 kapsamında alınan kararları da kapsar (7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu m.3/1, m.4/1-ç).

Gaziantep Adliyesindeki Adli Sicil Şefliğinin dahili numaraları adliye rehberinin bürolar bölümünde, mahkûmiyet kayıtlarının silinmesine ilişkin kurallar ise ceza hukuku sayfasında yer alır.

HAGB memuriyete ve kamu görevine engel mi?

Devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlardan biri, Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da kanunda sayılan suçlardan (zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve güveni kötüye kullanma bunlardandır) mahkûm olmamaktır (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5). HAGB ise, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5).

Öte yandan HAGB kararları, memuriyete veya kamu görevine atanacaklar için yapılan arşiv araştırmasının konusudur (7315 sayılı Kanun m.4/1-ç). Bu araştırmada elde edilen yorum içermeyen olgusal veriler kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna iletilir; komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (7315 sayılı Kanun m.7/2, 7/3). Memurluğa alınmada kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartlar da aranır (657 sayılı Kanun m.48/B-2). Bu nedenle bir HAGB kararının belirli bir kadroya atanmaya etkisi, o kadronun mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir. İdari işlemlere ilişkin genel bilgi için idare hukuku sayfasına bakılabilir.

HAGB kararına karşı hangi kanun yoluna başvurulur?

CMK m.272/3 hükümleri saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesinin verdiği kararlar hakkında m.286 hükümleri uygulanır. HAGB kararı ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse, yine m.272/3 saklı kalmak üzere temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir (m.231/12). M.272/3'te istinaf yoluna başvurulamayacağı belirtilen hükümler (örneğin hapisten çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri) bu kuralın dışındadır.

İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır (m.273/1). İstinafa ilişkin kural 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına uygulanır; bu tarihten önce verilen HAGB kararları hakkında itiraz kanun yolunun uygulanmasına devam olunur (CMK geçici m.6/2-a, b). İstinaf ve temyize ilişkin genel bilgiler ceza hukuku sayfasında yer alır.

HAGB ile hapis cezasının ertelenmesi arasındaki fark

Açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez (m.231/7); ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek, koşulları varsa hükümdeki hapis cezasını erteleyip yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir (m.231/11).

İlgili İçerikler