Gaziantep Mal Paylaşımı Avukatı

Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma

Kanuna göre eşler arasında kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini seçebilir; sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir ve noterde düzenleme ya da onaylama şeklinde olur. Eşler, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir.

Rejim iki tür malvarlığını kapsar: edinilmiş mallar ve her eşin kişisel malları.

Edinilmiş mal nedir?

Her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanun bunlar arasında özellikle çalışmanın karşılığı olan edinimleri sayar.

Kişisel mal nedir?

Kanuna göre kişisel mallar şunlardır: eşin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya; mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan malvarlığı değerleri (örneğin evlenmeden önce edinilmiş mallar); sonradan miras yoluyla veya bağış gibi karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler; manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler. Kişisel mallar artık değere katılma alacağına konu olmaz. Ancak bu mallar tasfiye dışı değildir: değer artış payı ve denkleştirme hesaplarında gündeme gelebilirler. Kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan dairenin kira geliri) ise edinilmiş mal sayılır.

Mal Rejimi Ne Zaman Sona Erer?

Hangi malların paylaşıma gireceğini bu tarih belirler; bu nedenle doğru bilinmesi önemlidir.

Mal rejimi; eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde ise rejim, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona ermiş sayılır.

Yani boşanma kararının kesinleştiği tarih değil, boşanma davasının açıldığı tarih esastır. Dava süresince edinilen malvarlığı değerleri kural olarak paylaşıma girmez.

Ayrıca haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir. Eşlerden her biri de diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir.

Tasfiye Nasıl Yapılır?

1. Geri alma. Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Paylı mülkiyete konu bir mal varsa, eşlerden biri daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğer eşin payını ödemek suretiyle malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.
2. Değer artış payı. Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkı doğar; malın değeri düşmüşse katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.
3. Denkleştirme. Aynı eşin kendi kişisel malları ile kendi edinilmiş malları arasındaki geçişleri düzeltir. Bu bağımsız bir alacak değil, hesaplama yöntemidir.
4. Eklenecek değerler. Bir eşin, rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir. Bu kazandırma veya devirlere ilişkin mahkeme kararı, dava kendisine ihbar edilmişse bunlardan yararlanan üçüncü kişiye karşı da ileri sürülebilir.
5. Artık değerin hesabı. Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır; eklenecek değerler ve denkleştirme sonuçları da hesaba katılır.
6. Katılma alacağı. Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur; karşılıklı alacaklar takas edilir.

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

Ödeme ve Sağ Kalan Eşin Hakları

Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Derhâl ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa, ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Aksine anlaşma yoksa faiz, tasfiyenin sona ermesinden itibaren işler.

Sağ kalan eş; ölen eşe ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı, ev eşyası üzerinde ise mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.

Borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamıyorsa, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları, eksik kalan miktarla sınırlı olarak bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden isteyebilir. Bu dava hakkı, haklarının zedelendiğini öğrenmelerinden başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.

Mal rejiminin ölümle sona erdiği hâllerde çifte tasfiye yapılır: önce mal rejimi tasfiye edilir ve sağ kalan eşin katılma alacağı bir tereke borcu olarak terekeden ödenir; ardından miras paylaşımına geçilir.

Ziynet Eşyası: 2024'te Değişen İçtihat

Düğünde takılan ziynet eşyasının kime ait olduğu, uygulamada en çok tartışılan konulardan biridir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 4 Nisan 2024 tarihli kararıyla bu konudaki önceki görüşünü değiştirmiştir. Önceki dönemde, aksine bir anlaşma veya yerel örf ve âdet bulunmadıkça ziynet eşyasının kim tarafından takıldığına bakılmaksızın kadına ait sayılması yaklaşımı hâkimdi. Yeni yaklaşıma göre ziynetlerin paylaşımı konusunda eşler arasında anlaşma varsa paylaşım bu anlaşmaya, anlaşma yoksa iddia ve ispat edilen yerel örf ve âdete göre yapılır; bunlar da yoksa erkeğe ve kadına takılan, ekonomik değer taşıyan her şey kural olarak takıldığı eşe aittir. Kadına veya erkeğe özgü takılar ise o cinse verilmiş sayılır (2023/5704 E., 2024/2402 K.). Güncel içtihadın dosyanıza etkisi, olayın tarihine ve somut koşullara göre değerlendirilmelidir.

Usul bakımından önemli bir ayrım daha var: kişisel malların (örneğin ziynet eşyasının) aynen iadesi veya bedelinin tahsiline yönelik davalarda mal rejiminin sona ermiş olması ön koşulu aranmaz. Bu talep, mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir hukuki temele dayanır.

Ziynetin eşe değil de üçüncü bir kişiye (örneğin kayınpedere) karşı istenmesi hâlinde ise talep, eşler arasındaki kişisel mal iadesi kapsamının dışına çıkar ve genel hükümlere göre değerlendirilir.

Aile Konutu Koruması

Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Aile konutu şerhi açıklayıcı (bildirici) niteliktedir; kurucu etkisi yoktur. Ancak tapu siciline işlenmesi, üçüncü kişilerin iyi niyet iddiasını ortadan kaldırdığı için pratik koruma sağlar. Şerh, konutun maliki olmayan eşin talebiyle tapu müdürlüğünce işlenir (TMK m.194/3); başvuruda istenen belgeler ilgili tapu müdürlüğünden öğrenilmelidir.

2002 Öncesi Evlilikler

Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2002 tarihinden önce evlenmiş eşler arasında, bu tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi (kural olarak mal ayrılığı) uygulanır. Bu tarihten sonrası için ise yasal mal rejimi geçerlidir.

2002 öncesi döneme ilişkin talepler katkı payı alacağı davasıyla ileri sürülür. Bu dava doğrudan bir kanun maddesinden değil, genel hükümlerden kaynaklanır.

Eşler, geçiş için öngörülen bir yıllık süre içinde mal rejimi sözleşmesiyle yasal mal rejiminin evlenme tarihinden geçerli olacağını kabul edebilmişlerdi. Uzun evliliklerde bu ayrım, hesaplanacak tutarı köklü biçimde değiştirir.

Süreler

Zamanaşımı konusunda öğretide farklı görüşler bulunmaktadır; bir kısım yazar ve bazı eski kararlar bir yıllık süreyi savunmuştur. Bu nedenle süre, tek bir rakama indirgenmeden dosya bazında değerlendirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Mal rejiminin boşanma kararının kesinleştiği tarihte sona erdiğini sanmak. Rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
• Boşanma davasıyla mal paylaşımının kendiliğinden karara bağlandığını sanmak. Ayrıca talep edilmesi gerekir.
• Değer artış payı ile denkleştirmeyi karıştırmak. Biri eşler arası katkıyı, diğeri aynı eşin kendi malvarlıkları arasındaki geçişleri düzenler.
• Katkı payı alacağı ile değer artış payını aynı dava sanmak. İkisi farklı dönemlere ve farklı hukuki temellere dayanır.
• Miras veya bağış yoluyla edinilen malları doğrudan paylaşıma dâhil etmek. Bunlar kişisel maldır.
• Değerleme sonrası talep artırımını hesaba katmadan dava açmak. Belirsiz alacak davası (HMK m.107) 31 Temmuz 2026'da yürürlükten kaldırılmıştır; bu tarihten önce açılmış davalarda uygulanmaya devam eder (7589 sayılı Kanun geçici m.1/10). Alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir (HMK m.109/4). Talebin dilekçede nasıl gösterileceği dava açılmadan değerlendirilmelidir.
• Ziynet talebini mal rejimi tasfiyesi kalemi olarak kurgulamak. Kişisel malın iadesi ayrı bir temele dayanır ve rejimin sona ermesi ön koşulu aranmaz.
• Aile konutu şerhi yok diye eşin rızasına gerek olmadığını düşünmek. Şerh açıklayıcıdır; rıza şartı şerhten değil kanundan doğar. Ancak şerh yoksa iyi niyetli alıcının kazanımı korunabileceğinden şerhin tapuya işletilmesi ihmal edilmemelidir.
• Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejimine değinilmediği hâlde konunun kapandığını sanmak. Protokolde yer almayan mal rejimi talebi ayrı davanın konusu olur.

Gaziantep'te Mal Paylaşımı Davaları

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan davalar — katkı payı alacağı, değer artış payı ve artık değere katılma alacağı — aile mahkemesinin görev alanındadır. Gaziantep Adliyesi'nde on beş aile mahkemesi görev yapmaktadır.

Yetki bakımından: rejimin ölümle sona ermesi hâlinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanma, evliliğin iptali veya mahkemece mal ayrılığına geçiş hâllerinde ise bu davalarda yetkili olan mahkeme yetkilidir.

Bu davalar kişisel hakka dayalı, para alacağına ilişkin davalardır ve nispi harca tabidir. İlk derece kararına karşı istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Ancak istinafta HMK m.341'deki, temyizde HMK m.362'deki parasal sınırlar uygulanır; bu sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki tutar esas alınır (HMK Ek m.1). Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek esas hakkında yeniden karar vermişse, temyiz için 31 Temmuz 2026'dan bu yana HMK m.362/3'teki ayrı ölçüt uygulanır.

Mal rejiminin tasfiyesi gibi aile hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklar, 6325 sayılı Kanun m.18/B'de sayılan dava şartı arabuluculuk alanları arasında yer almaz. Ancak eşlerin veya eski eşlerin birlikte malik olduğu bir taşınmaz ya da taşınır için açılacak ortaklığın giderilmesi davasında, 1 Eylül 2023'ten bu yana dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

İlgili Konular

Mal paylaşımı, boşanma sürecinin çoğu zaman en uzun süren ayağıdır. Sürecin bütünü için boşanma ve aile hukuku, anlaşma yoluyla çözüm için anlaşmalı boşanma, uyuşmazlık hâlinde çekişmeli boşanma sayfalarına bakabilirsiniz. Ölümle sona eren evliliklerde miras hukuku, taşınmaz uyuşmazlıklarında gayrimenkul hukuku sayfaları ilgilidir.

İlgili İçerikler