Gaziantep Velayet Avukatı

Velayet Kime Aittir?

Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır. Yasal bir sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz.

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir. Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir; ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir.

Boşanma veya ayrılığa karar verilirken mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra velayet ile kişisel ilişkiyi düzenler.

Belirleyici Ölçüt: Çocuğun Üstün Yararı

Velayet bir ödül veya ceza değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet düzenlemesinde temel ilkenin çocuğun üstün yararı olduğunu; ana ve babanın boşanmadaki kusurunun tek başına belirleyici olmadığını istikrarlı biçimde kabul etmektedir.

Bu ilke uluslararası kaynaklarla da desteklenir. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararı temel düşüncedir ve görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun görüşleri dikkate alınmalıdır.

Çocuğun dinlenmesi

Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun velayet konusunda sonuçları hakkında bilgilendirilerek bizzat dinlenmesini, bu yeterli olmazsa uzman raporu alınmasını aramaktadır. Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi de yeterli idrake sahip çocuğa; bilgi alma, görüşünü açıklama ve bu görüşün sonuçlarından haberdar edilme hakkı tanır.

Aile mahkemeleri, davanın esasına girilmeden önce veya yargılama sırasında araştırma ve inceleme yapmak, duruşmada hazır bulunmak ve görüş bildirmek üzere psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı görevlendirebilir. Velayet dosyalarında bu inceleme, çocuğun üstün yararının belirlenmesinde önemli yer tutar.

Kişisel İlişki (Görüşme) Düzenlemesi

Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Bu düzenleme yapılırken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur; velayeti almayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür.

Olağanüstü hâller varsa ve çocuğun menfaatine uygun düşüyorsa, kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlara — örneğin büyükanne ve büyükbabaya — da tanınabilir.

Velayetin Değiştirilmesi ve Kaldırılması

Velayet ve kişisel ilişkiye dair düzenlemeler, koşullar değiştiğinde yeniden ele alınabilir. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular düzenlemenin değiştirilmesini zorunlu kılarsa hâkim, re'sen veya ana ya da babanın istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m.183). Yeni olgunun ortaya çıkması tek başına yetmez; değişikliğin çocuğun üstün yararına olması gerekir.

Velayetin kaldırılması ise en ağır önlemdir ve yalnızca çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaması ya da bu önlemlerin yetersiz kalacağının önceden anlaşılması hâlinde başvurulabilir.

Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayet sahibi değiştirilebilir.

Velayetin kaldırılması hâlinde bile ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder.

Çocuk Teslimi Artık İcra Dairesinde Yapılmıyor

Bu değişiklik uygulamada sıkça gözden kaçabilmektedir. 2021 yılında yürürlüğe giren 7343 sayılı Kanunla çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesi, icra dairelerinden alınarak Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine verilmiştir. Yeni sistem önce Adalet Bakanlığınca belirlenen il ve ilçelerde uygulanmaya başlamış; kanun, 4 Ağustos 2022'de yürürlüğe giren uygulama yönetmeliğinden itibaren en geç bir yıl içinde ülke genelinde uygulamaya geçilmesini öngörmüştür. Yetkili birim çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüktür; müdürlük bulunmayan yerlerde bu görevleri Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü yürütür.

İşleyişin başlıca kuralları şunlardır:

• İlam veya tedbir kararı rızasıyla yerine getirilmezse hak sahibi müdürlüğe başvurur; müdürlük yükümlüyle irtibata geçer.
• Teslim işlemleri müdürlükçe belirlenen teslim mekânlarında gerçekleştirilir.
• Kişisel ilişkide hak sahibi, çocuğu teslim alacağını teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce bildirmek zorundadır.
• Hak sahibi, geleceğini bildirdiği hâlde haklı mazeret olmaksızın art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelmezse müdürlük, dosyanın işlemden kaldırılmasına ve teslim emrinin hükümsüz hâle gelmesine karar verir.
• Teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine disiplin hapsiyle cezalandırılabilir.
• Bu işlemler tüm harçlardan istisnadır.

Taraflar hakkında 6284 sayılı Kanun uyarınca gizlilik kararı veya başka bir tedbir bulunuyorsa teslim usulü buna göre şekillenir.

Süreler

Sık Yapılan Hatalar

• Velayeti bir ödül olarak görmek. Ana babanın kusuru veya ekonomik gücü üzerinden kurulan argümanlar, çocuğun üstün yararı ölçütünün yerini tutmaz.
• Koşullar değiştiği hâlde kararın değişmez olduğunu sanmak. Yeni olgular ortaya çıktığında velayet ve kişisel ilişki yeniden düzenlenebilir.
• İdrak çağındaki çocuğun dinlenmesini talep etmemek. Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun velayet konusunda bizzat dinlenmesini aramaktadır.
• Uzman incelemesi talep etmemek. Aile mahkemeleri psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanabilir (4787 sayılı Kanun m.5); bu inceleme çocuğun üstün yararının belirlenmesinde önemli yer tutar.
• Kişisel ilişki kararını takdiri sanmak. Bu bir mahkeme kararıdır; yerine getirilmemesi velayetin değiştirilmesine kadar giden sonuçlar doğurabilir.
• Çocuk teslimi için hâlâ icra dairesine başvurmak. 7343 sayılı Kanunla başlayan ve kademeli olarak ülke geneline yayılan sistemde yetkili birim, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüdür.
• Bir haftalık şikâyet veya kırk sekiz saatlik bildirim süresini kaçırmak.
• Velayetin kaldırılmasını ilk çare sanmak. Bu en ağır önlemdir; çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamadığında ya da bunların yetersiz kalacağı önceden anlaşıldığında gündeme gelir (TMK m.348).
• Velayet kaldırılınca nafaka yükümlülüğünün bittiğini sanmak. Bakım ve eğitim giderlerine katılma borcu devam eder.

Ortak Velayet ve Yurt Dışı Boyutu

Ortak velayet Türk hukukunda kanunla düzenlenmiş değildir; buna karşılık kanunda açık bir yasak da yoktur. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 7 No.lu Protokol'ün (m.5: eşler arasında eşitlik) Türkiye bakımından yürürlüğe girmesinin ardından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların İngiliz vatandaşı olduğu ve babanın evlilik dışı doğan çocuk için ortak velayet istediği davada verdiği 20.02.2017 tarihli, 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararında, Ek 7 No.lu Protokol'ün iç hukukun parçası hâline geldiğine de değinerek ortak velayetin Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiş; istemi bu gerekçeyle reddeden kararı bozarak tarafların müşterek millî hukukuna göre (MÖHUK m.17/1) esastan karar verilmesini istemiştir. Anayasa Mahkemesi ise Hilal Erdaş başvurusunda (B. No: 2018/27658, 6.10.2021) tarafların talebi bulunmadan, görüşleri alınmadan ve velayet konusunda aralarında ihtilaf varken birlikte velayete hükmedilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır. Somut olayın koşulları belirleyicidir.

Çocuğun yurt dışına izinsiz götürülmesi veya alıkonulması hâlinde 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun uygulanır. Merkezî makam Adalet Bakanlığıdır; yükümlülükler mahallî Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla yerine getirilir. Sözleşme, koruma ve ziyaret haklarının ihlalinden hemen önce mutat meskeni taraf devletlerden birinde bulunan çocuklara uygulanır ve çocuğun on altı yaşını doldurmasıyla uygulanması sona erer.

İade davaları basit yargılama usulüne göre öncelikle ve acele görülür; adli tatilde de görülür.

Gaziantep'te Velayet Davaları

Velayete ilişkin dava ve işlerde görevli mahkeme aile mahkemesidir. Gaziantep Adliyesinde on beş aile mahkemesi görev yapmaktadır; velayet, velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin dava ve işler bu mahkemelerde görülür.

Yetki bakımından önemli bir kolaylık vardır: kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Boşanmaya ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin yetki kuralları ise saklıdır.

Velayet ve kişisel ilişkiye ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir; arabuluculuk yalnızca tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği işlerde mümkündür.

İlgili Konular

Velayet çoğu zaman boşanma dosyasının bir parçası olarak gündeme gelir. Sürecin bütünü için boşanma avukatı, anlaşma yoluyla çözüm için anlaşmalı boşanma, uyuşmazlık hâlinde çekişmeli boşanma sayfalarına bakabilirsiniz. Çocuğun giderlerine katılma için nafaka, malvarlığı boyutu için mal paylaşımı sayfaları ilgilidir.

İlgili İçerikler