Bilgi Bankası

Hukuki Kavramlar Sözlüğü

Hukuki süreçlerde sıkça karşılaşılan terimlerin Türkçe açıklamaları. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya uygulanması için avukata danışmanız önerilir.

A

Adli Kontrol: Tutuklamaya alternatif olarak sanığın yargılama süresince belirli yükümlülüklere tabi tutulmasıdır. Yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konut hapsi gibi tedbirler içerebilir.
Aile Konutu Şerhi: Eşlerden birinin diğerinin rızası olmadan aile konutu üzerinde tasarrufta bulunmasını engellemek için tapuya işlenen şerhtir. Tedbirden ayrı bir koruma sağlar.
Anlaşmalı Boşanma: En az bir yıl evli kalan eşlerin, boşanma ve mali sonuçları konusunda anlaşıp ortak bir protokol ile mahkemeye başvurdukları boşanma türüdür (TMK m. 166/3).
Avans (Yargılama Avansı): Dava açan tarafın, yargılama sırasında yapılacak masrafları (tebligat, bilirkişi vs.) karşılamak üzere mahkeme veznesine yatırdığı paradır.

B

Bilirkişi: Çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemece görüşüne başvurulan uzman kişidir. Bilirkişi raporu mahkemeyi bağlamaz, takdir hâkime aittir.
Boşanma: Geçerli bir evliliğin, kanunda sayılan sebeplerden birine dayanılarak hâkim kararıyla sona erdirilmesidir. Türk Medeni Kanunu m. 161 ve devamında düzenlenmiştir.

C

Cezaî Şart: Sözleşmeden doğan bir borcun ifa edilmemesi veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi kararlaştırılan paradır (TBK m. 179 vd.).

Ç

Çekişmeli Boşanma: Eşlerin boşanma veya boşanmanın mali sonuçları (nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat) konularında uzlaşamadığı boşanma türüdür. Tanık dinlenir, deliller toplanır, süreç anlaşmalıya göre uzun sürer.

D

Davalı: Aleyhine dava açılan, kendisinden bir şey talep edilen taraftır.
Davacı: Mahkemeye başvurarak hak talebinde bulunan taraftır.
Dilekçe: Mahkemeye veya bir kuruma yazılı olarak yapılan başvuru veya talep yazısıdır. Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, replik, düplik gibi türleri vardır.
Duruşma: Tarafların ve avukatlarının hâkim huzurunda hazır bulunarak sözlü olarak açıklama yapıp delil sundukları yargılama oturumudur.

E

Edinilmiş Mallara Katılma: Yasal mal rejimidir. Eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri mal varlıklarının, evlilik sona erdiğinde yarı yarıya paylaşılmasını öngörür (TMK m. 218 vd.).
Etkin Pişmanlık: Suçun işlenmesinden sonra fail veya iştirak edenlerin gösterdikleri pişmanlık nedeniyle cezada indirim veya cezasızlık uygulanmasıdır.

F

Fazla Mesai: Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. İşçiye normal saatlik ücretinin %50 zamlı olarak ödenir (İş Kanunu m. 41).

H

Haciz: İcra dairesi tarafından borçlunun mallarına el konulması işlemidir. Haczedilen mallar satılarak alacaklının alacağı karşılanır.
Haksız Fiil: Hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar veren kişinin, bu zararı tazmin etme yükümlülüğüdür (TBK m. 49 vd.).
Hak Düşürücü Süre: Belirli bir süre içinde hakkın kullanılmaması hâlinde hakkın kendiliğinden son bulduğu süredir. Zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından re'sen dikkate alınır.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması): Sanığın iki yıl ve daha az hapis cezasına mahkûm edilmesi durumunda, belirli koşullarda hükmün açıklanmasının ertelenmesi ve denetim süresi sonunda hükmün düşürülmesi kurumudur.

I

Islah: Tarafların dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde belirttikleri vakıaları, talepleri veya hukuki sebepleri kısmen ya da tamamen değiştirmesidir (HMK m. 176).

İ

İcra Takibi: Bir alacağın devlet eliyle tahsili amacıyla icra dairesinde başlatılan resmi süreçtir. İlamlı ve ilamsız olmak üzere ikiye ayrılır.
İhbar Tazminatı: İş Kanunu m. 17 gereği, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi hâlinde işçiye ödenen tazminattır.
İhtarname: Bir kişinin diğerine, hukuki bir talep veya bildirimde bulunmak amacıyla noter aracılığıyla gönderdiği yazılı ihtardır. Çoğu hakkın kullanımı için ön koşuldur.
İstinaf: İlk derece mahkemesi kararına karşı bölge adliye mahkemesine yapılan kanun yoludur. Hem maddi hem hukuki yönden yeniden inceleme yapılır.
İşe İade Davası: İşveren tarafından geçerli bir sebep olmadan işten çıkarılan işçinin, işe geri dönmek için açtığı davadır. Belirli iş yeri ve kıdem koşullarına bağlıdır.
İtirazın İptali: İcra takibine itiraz eden borçluya karşı alacaklının açtığı, itirazın ortadan kaldırılmasını isteyen davadır.
İtirazın Kaldırılması: Belge alacaklarında, icra mahkemesinden itirazın kaldırılarak takibin devamını sağlayan basitleştirilmiş yoldur.
İştirak Nafakası: Boşanma sonrası velayeti kendisinde olmayan eşin, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık masraflarına katılmak üzere ödediği nafakadır (TMK m. 182).

K

Kayyım: Belirli bir iş veya mal varlığının yönetimi için mahkemece atanan yasal temsilcidir. Vasiden farklı olarak görev alanı sınırlıdır.
Keşif: Hâkimin, dava konusuyla ilgili yer veya nesneyi bizzat görmek üzere mahalline gitmesidir. Genellikle bilirkişi eşliğinde yapılır.
Kıdem Tazminatı: 1475 sayılı eski İş Kanunu m. 14'te düzenlenen, en az bir yıl çalışan işçinin belirli koşullarla iş sözleşmesi sona erdiğinde her tam yıl için 30 günlük brüt ücreti tutarında alacağı tazminattır.
Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren ceza yargılaması aşamasıdır.

M

Mağdur: Suçtan zarar gören gerçek veya tüzel kişidir. Ceza yargılamasında belirli haklara sahiptir.
Mal Ayrılığı: Eşlerin sözleşme ile seçebileceği mal rejimidir. Her eş kendi mal varlığı üzerinde ayrı sahiplik ve tasarruf hakkına sahiptir (TMK m. 242).
Manevi Tazminat: Kişilik haklarına yönelik haksız eylem sonucu ortaya çıkan üzüntü, acı ve elemin para ile karşılanmasıdır (TBK m. 56, 58).
Mesken Hakkı / Ayni Hak: Bir eşya üzerinde herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır. Mülkiyet hakkı ayni hakların başında gelir.
Mirasın Reddi: Mirasçının, ölümle açılan miras hakkından kanunda belirtilen sürede vazgeçmesidir. Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır (TMK m. 605 vd.).
Müdafi: Şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukattır. Ceza yargılamasında müdafi yardımı temel haklardandır.
Müteselsil Sorumluluk: Birden fazla kişinin aynı borçtan dolayı, alacaklıya karşı her birinin borcun tamamından sorumlu olduğu hukuki ilişkidir. Alacaklı dilediği borçluya başvurabilir.
Muris Muvazaası: Mirasbırakanın, gerçek iradesi bağışlamak iken görünüşte satış gibi gösterdiği işlemlerde, saklı paylı mirasçıların açabileceği iptal davasıdır.

N

Nafaka: Boşanma sürecinde veya sonrasında, ekonomik durumu zayıf olan eşe veya çocuğa düzenli olarak ödenen paradır. Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası olarak üç ana türü vardır.

O

Ortak Velayet: Boşanma sonrası velayetin her iki ebeveynde de kalmasıdır. Türk hukukunda son yıllarda Yargıtay kararlarıyla uygulama imkânı genişlemiştir.

Ö

Önalım Hakkı (Şufa): Paylı mülkiyette, paydaşlardan birinin payını üçüncü kişiye satması durumunda diğer paydaşların öncelikle satın alma hakkıdır (TMK m. 732).

S

Saklı Pay: Yasal mirasçıların, miras paylarının vasiyet veya bağışlamayla zedelenemeyecek olan kısmıdır (TMK m. 505).
Sanık: Hakkında ceza davası açılmış kişidir. Soruşturma aşamasında "şüpheli", iddianame kabul edildikten sonra "sanık" olarak adlandırılır.
Soruşturma: Bir suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin düzenlenmesine kadar geçen Cumhuriyet savcılığı tarafından yürütülen ceza yargılaması aşamasıdır.
Soybağı: Çocukla ana-baba arasındaki yasal akrabalık ilişkisidir. Doğum, tanıma veya mahkeme kararıyla kurulur.

Ş

Şüpheli: Soruşturma evresinde hakkında suç şüphesi bulunan kişidir.

T

Tahliye Davası: Kira sözleşmesinin sona ermesi veya kanuni sebeplerin varlığı hâlinde kiralananın boşaltılması için açılan davadır.
Tanık: Davaya konu olayı bilen, gördüğünü veya duyduğunu mahkemede açıklayan kişidir.
Tapu İptali ve Tescil Davası: Bir taşınmazın tapuda yanlış kişi adına kayıtlı olduğu iddiasıyla mevcut tapunun iptali ve gerçek hak sahibi adına tescili için açılan davadır.
Tedbir Nafakası: Boşanma davası sürerken, dava süresince eş ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla geçici olarak hükmedilen nafakadır (TMK m. 169).
Temyiz: İstinaf kararına karşı Yargıtay'a yapılan kanun yoludur. Sadece hukuka aykırılık iddiasıyla başvurulabilir.
Tenkis Davası: Mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların paylarını ihlal eden tasarruflarının (vasiyet/bağış) yasal sınırlara indirilmesi için açılan davadır (TMK m. 560 vd.).
Tutuklama: Şüpheli veya sanığın delillerin karartılması ya da kaçma şüphesi gibi sebeplerle yargılama sürerken hürriyetinin kısıtlanmasıdır. Sulh ceza hâkimince karar verilir.

U

Uzlaştırma: Belirli suçlarda mağdur ile fail arasında, yargılama dışı bir yöntemle anlaşma sağlanması sürecidir. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

V

Vasiyetname: Kişinin ölümünden sonra geçerli olmak üzere mal varlığı hakkında düzenlediği tek taraflı irade beyanıdır. Resmi, el yazılı veya sözlü olarak yapılabilir.
Vekâlet: Bir kişinin başkasına, belirli bir işi görmek üzere yetki vermesini sağlayan sözleşmedir. Avukatlık vekâleti TBK ve Avukatlık Kanunu hükümlerine tabidir.
Vekâletname: Vekâlet ilişkisini belgeleyen, noter huzurunda düzenlenen yazılı belgedir. Avukatın müvekkili adına işlem yapabilmesi için zorunludur.
Velayet: Reşit olmayan çocuğun bakım, eğitim, mal yönetimi ve hukuken temsili konusundaki ana-babanın hakkı ve yükümlülüğüdür.
Veraset Belgesi (Mirasçılık Belgesi): Mirasbırakanın yasal mirasçılarını ve miras paylarını gösteren resmi belgedir. Sulh hukuk mahkemesi veya noterden alınabilir.

Y

Yıllık İzin: Bir yıllık çalışmasını tamamlayan işçinin, kıdemine göre belirlenen sürede ücretli olarak kullanma hakkı bulunan izindir (İş Kanunu m. 53).
Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha fazla olmamak şartıyla diğer eşten talep edebileceği süresiz nafakadır (TMK m. 175).

Z

Zamanaşımı: Bir hakkın kanunda belirtilen sürede kullanılmaması nedeniyle dava yoluyla istenememesini sağlayan defi'dir. Hâkim re'sen dikkate alamaz, taraflarca ileri sürülmelidir.

Sorunuzla ilgili bilgi ister misiniz?

Sözlükte yer alan kavramlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayınız için randevu alabilirsiniz.

Randevu Talep Et