Gaziantep İş Avukatı

İş hukuku hangi uyuşmazlıkları kapsar?

4857 sayılı İş Kanunu'nun amacı, iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir (m.1). Kanuna göre iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluş işveren sayılır (m.2). Başlıca uyuşmazlıklar; kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin, tatil ve ücret alacakları, işe iade, mobbing ve iş kazası tazminatlarıdır.

Temel mevzuat 4857 sayılı İş Kanunu, 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan 14. maddesi (4857 m.120), 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'dur.

İşçi alacaklarının türleri ve dayanakları

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı, her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret tutarında ödenir; bir yıldan artan süreler aynı oranla hesaplanır (1475 m.14). Yargıtay'a göre hak kazanmak için en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Hak doğuran başlıca hâller: işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller dışındaki bir nedenle feshi, işçinin kanundaki sebeplerle bildirimsiz feshi, muvazzaf askerlik, emeklilik (yaşlılık, malullük aylığı veya toptan ödeme) amacıyla ya da emekliliğin yaş dışındaki şartlarını tamamlayarak ayrılma, kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü. Maddedeki eski 1475 sayılı Kanun m.16 ve m.17 atıfları bugün 4857 m.24 ve m.25'e yapılmış sayılır (4857 geçici m.1).

Hesaplama, para ve para ile ölçülebilen menfaatler eklenmiş son ücret üzerinden yapılır. Bir hizmet yılı için esas alınan tutar, en yüksek Devlet memuruna ödenecek azami emeklilik ikramiyesini (kıdem tazminatı tavanı) geçemez. Ayrıntılar kıdem tazminatı ve kıdem tazminatı tavanı sayfalarındadır.

İhbar ve kötüniyet tazminatı

Belirsiz süreli sözleşmeyi feshetmek isteyen taraf durumu önceden bildirmelidir (4857 m.17):

Süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf bu süreye ilişkin ücret tutarında tazminat öder; işveren süreye ait ücreti peşin ödeyerek de feshedebilir. İş güvencesi dışındaki işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı ödenir.

Fazla çalışma ücreti

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır; her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir (4857 m.41). Haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalar yüzde yirmi beş zamla ödenir. İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla saat için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde haftalık ortalama aşılmadıkça 45 saati geçen haftalar fazla çalışma sayılmaz. Fazla çalışma işçinin onayına bağlıdır ve yılda 270 saati geçemez; ücret hesap pusulasında fazla çalışma ve tatil ücretleri ayrı gösterilir (m.37). Tahmini hesap için fazla mesai hesaplayıcısı kullanılabilir.

Yıllık ücretli izin

Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçiye yıllık ücretli izin verilir; bu haktan vazgeçilemez (4857 m.53).

18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üstü işçilerde süre 20 günden az olamaz; yer altı işlerinde dörder gün artırılır. Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinlerin ücreti sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir ve zamanaşımı bu tarihten başlar (m.59).

Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil

Tatil gününden önceki iş günlerinde çalışmış olma koşuluyla işçiye yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilir; çalışılmayan hafta tatili gününün ücreti tam ödenir (4857 m.46). Turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde hafta tatili, işçinin yazılı talebi veya onayıyla hak kazanılan günü izleyen dört gün içinde kullandırılabilir (m.46/1, 7553 sayılı Kanun'la 2025'te değişik). Kanunda hafta tatilinde çalışan işçinin ücretinin nasıl hesaplanacağı düzenlenmemiştir; Yargıtay bu çalışmanın yüzde elli zamlı, yani bir yevmiyeye ek olarak bir buçuk yevmiye şeklinde ödenmesi gerektiğini kabul etmiştir (22. HD, 04.10.2012, E. 2012/18139, K. 2012/20838). Ulusal bayram ve genel tatilde çalışan işçiye, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir (m.47).

Ücretin ödenmemesi

Ücret en geç ayda bir ödenir (4857 m.32). Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir neden olmaksızın ücreti ödenmeyen işçi çalışmaktan kaçınabilir; bu nedenle sözleşmesi feshedilemez ve gecikmiş ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır (m.34). Ücretin ödenmemesi işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı da verir (m.24/II-e). Yargıtay bu durumda kıdem tazminatını kabul etmiş, ancak sözleşmeyi kendisi fesheden işçinin ihbar tazminatı isteyemeyeceğini belirtmiştir (9. HD, 09.05.2019, E. 2017/10735, K. 2019/10527).

İşçi alacaklarında zamanaşımı

Ek 3. madde 7036 sayılı Kanun'la eklenmiş, 25 Ekim 2017'de yürürlüğe girmiştir ve bu tarihten sonra sona eren sözleşmelere uygulanır. Daha önce işlemeye başlamış süreler eski hükümlere tabidir; ancak kalan süre beş yıldan uzunsa beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolar (4857 geçici m.8). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (7036 m.3/17). İş kazası tazminatlarındaki süreler için iş kazası tazminatı sayfasına bakılabilir; işe iade ise zamanaşımına değil bir aylık başvuru süresine bağlıdır.

İş davalarında zorunlu arabuluculuk

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 m.3/1). 7445 sayılı Kanun'la fıkraya eklenen ve 1 Eylül 2023'te yürürlüğe giren cümleye göre bu alacaklarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da aynı kural uygulanır. Arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir.

Süreç adım adım

1. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; arabulucu listeden büro tarafından belirlenir.
2. Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
3. Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir; işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da işvereni temsil edebilir.
4. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenir; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir.

Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmadığı için arabuluculuğun sona ermesine yol açan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; bu taraf lehine de Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. İki taraf da ilk toplantıya katılmazsa yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır (7036 m.3/12, 7531 sayılı Kanun'la 2024'te değişik). Anlaşma sağlanırsa arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır (m.3/13). Taraflara ulaşılamaması, katılım olmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâlinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; iki saatten uzun süren görüşmeler anlaşmasız biterse iki saati aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Bu ücretler yargılama giderlerinden sayılır (m.3/14).

İşe iade talebinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılabilir (4857 m.20).

Fesih usulü, haklı fesih ve iş güvencesi

Fesih bildirimi ve savunma

İş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler her hâlde yazılı yapılır (4857 m.109, 7555 sayılı Kanun'la 2025'te değişik). İş güvencesi kapsamındaki işçilerde (kural olarak otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi bulunan, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan ve m.18'in son fıkrasında sayılan işveren vekillerinden olmayan işçiler) işveren fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır; işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle belirsiz süreli sözleşme, savunması alınmadan feshedilemez. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan derhal fesih hakkı (m.25/II) saklıdır (m.19).

Haklı nedenle derhal fesih

Taraflar kanunda sayılan hâllerde bildirim süresini beklemeden feshedebilir. İşçi bakımından (m.24) sağlık sebepleri, işverenin yanıltması, şeref ve namusa dokunan davranış, cinsel taciz veya sataşma, işyerindeki cinsel tacize önlem alınmaması, ücretin ödenmemesi ve bir haftadan fazla işin durması; işveren bakımından (m.25) sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hâller, zorlayıcı sebep ve gözaltı veya tutukluluk nedeniyle devamsızlığın bildirim süresini aşması bu hâllerdendir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına dayanan fesih, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır; işçinin maddi çıkar sağladığı hâlde bir yıllık süre uygulanmaz (m.26).

İş güvencesi ve işe iade

• İşyerinde en az 30 işçi (aynı işkolundaki işyerleri birlikte sayılır)
• En az altı aylık kıdem (yer altı işlerinde aranmaz)
• Belirsiz süreli iş sözleşmesi
• İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili veya yardımcısı ya da işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmamak

Bu şartları taşıyan işçinin sözleşmesini fesheden işveren, yeterlilik, davranış veya işletme gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır; ispat yükü işverendedir (m.18, m.20). Feshin geçersizliğine karar verilirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır; başvurmazsa fesih geçerli sayılır. İşveren, başvuran işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar ödenir (m.21). Ayrıntılar işe iade davası sayfasındadır.

İşverenler için bilgilendirme

• Fesih bildiriminin yazılı yapılması (m.109); iş güvencesi kapsamındaki işçide sebebin açık ve kesin belirtilmesi ve davranış veya verime dayalı fesihte önce savunma alınması (m.19)
• Bildirim sürelerine uyma ya da bu sürelerin ücretini peşin ödeme (m.17)
• Bildirim süresinde günde en az iki saat, ücret kesintisiz iş arama izni (m.27)
• Sona ermede ücret ve menfaatlerin tam ödenmesi (m.32) ve çalışma belgesi verilmesi (m.28)
• Her ödemede ücret hesap pusulası verilmesi (m.37)

Zorunlu arabuluculuk işveren alacak ve tazminatları için de geçerlidir (7036 m.3/1).

İbranamenin geçerlilik şartları (TBK m.420)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420'ye göre işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesi:

• Yazılı olmalı
• Sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçtikten sonra yapılmalı
• İbra konusu alacağın türünü ve miktarını açıkça belirtmeli
• Ödeme hak tutarına göre noksansız ve banka aracılığıyla yapılmalı

Bu unsurları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüzdür; gerçek tutarı içermeyen belgeler yalnızca içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir; bu hâlde dahi ödemenin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur (TBK m.420; Yargıtay 9. HD, 07.06.2018, E. 2017/16724, K. 2018/12851).

Gaziantep'te iş davaları hangi mahkemede görülür?

Gaziantep Adliyesi'nin resmî birimler sayfasına göre adliyede 12 iş mahkemesi bulunmaktadır (1 Ekim 2026 itibarıyla). İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara, o yerdeki asliye hukuk mahkemesi 7036 sayılı Kanun'daki usulle bakar (7036 m.2/3).

Yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesidir; iş kazası tazminatında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Bu kurallara aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir (7036 m.6).

Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesinde iş hukuku uyuşmazlıklarına 7., 8. ve 9. Hukuk Daireleri, sosyal güvenlik hukuku uyuşmazlıklarına 10. Hukuk Dairesi bakmaktadır. İşe iade davasında istinaf incelemesi sonunda bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir (4857 m.20). Genel bilgi için Gaziantep Adliyesi ve dava dosyası sorgulama sayfalarına bakılabilir.

İş mahkemelerinin dahili numaraları için Gaziantep Adliyesi rehberindeki iş mahkemeleri dahili numaraları bölümüne, Arabuluculuk Merkezi'nin numaraları için bürolar ve diğer birimler bölümüne bakılabilir.

İş hukukunda ayrıntılı sayfalar

İlgili Diğer Hukuk Dalları

İlgili rehber yazılar