İş Kazası Tazminatı: Maddi ve Manevi Tazminat Hakları

İş Kazası Nedir, Nasıl Bildirilir?

İş kazasının yasal tanımı 5510 sayılı Kanun m.13'te yapılır. Buna göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işverence yürütülen iş nedeniyle, görevle başka yere gönderilmesi yüzünden ya da işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve işçiyi hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olaydır. İşin niteliğinden kaynaklanan ve zamanla ortaya çıkan rahatsızlıklar ise meslek hastalığı (5510 m.14) olarak değerlendirilir.

İş kazasının derhal o yer yetkili kolluk kuvvetlerine, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmesi zorunludur (5510 m.13; ayrıca 6331 sayılı Kanun m.14). Bu yükümlülük işverene aittir; ancak işveren bildirmezse işçi veya yakınları da kazayı SGK'ya bildirebilir. Bildirim, hem SGK haklarının doğması hem de ileride açılacak tazminat davasında kazanın iş kazası olarak tespiti açısından önemlidir.

İşçi Hangi Maddi ve Manevi Tazminatları Talep Edebilir?

İş kazası tazminat davasında, birbirinden ayrı değerlendirilen iki temel talep söz konusudur: maddi tazminat ve manevi tazminat.

Bedensel zarara uğrayan işçinin talep edebileceği maddi tazminat kalemleri 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.54'te düzenlenir:

• Tedavi giderleri,
• Çalışılamayan dönem için kazanç kaybı,
• Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar (sürekli iş göremezlik),
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Bunların yanında işçi, yaşadığı acı ve elem için manevi tazminat (TBK m.56) isteyebilir. Manevi tazminatın bir zenginleşme veya cezalandırma aracı olmadığını, amacının yalnızca yaşanan ızdırabı hafifletmek olduğunu vurgulamak gerekir. Önemli bir nokta da şudur: sürekli iş göremezlik oranı düşük olsa, hatta bazı hallerde hiç maluliyet kalmasa dahi, koşulları varsa manevi tazminata hükmedilebilir.

İşçi Vefat Ederse Yakınlarının Hakları

İş kazasının en ağır sonucu işçinin hayatını kaybetmesidir. Böyle bir durumda geride kalanların iki ayrı hakkı gündeme gelir.

Birincisi destekten yoksun kalma tazminatıdır (TBK m.53). Ölenin desteğinden yoksun kalan kişiler, bu sebeple uğradıkları kayıpları talep edebilir; ayrıca cenaze giderleri ile ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri de istenebilir. Burada altı çizilmesi gereken nokta şudur: destekten yoksun kalan kişinin mirasçı olması şart değildir. Eş, çocuk ve ana-baba yanında, ispatlanması kaydıyla nişanlı ya da fiilen birlikte yaşanan eş gibi kişiler de talep edebilir; aranan şey, ölenle aralarında fiili ve düzenli bir destek ilişkisinin bulunmasıdır.

İkincisi ise yakınlar için manevi tazminattır (TBK m.56/2). Ağır bedensel zarar veya ölüm halinde, zarar görenin ya da ölenin yakınlarının yaşadığı derin üzüntü için hakim uygun bir manevi tazminata hükmedebilir. Bu iki kalem, destekten yoksun kalma tazminatından bağımsız olarak değerlendirilir.

SGK Geliri Var, Yine de İşverenden Tazminat İstenir mi?

İş kazası geçiren işçi, SGK'dan da bir takım haklara kavuşur: çalışamadığı dönem için geçici iş göremezlik ödeneği (5510 m.18), sürekli iş göremezlik derecesi en az yüzde 10 ise sürekli iş göremezlik geliri (m.19) ve vefat halinde hak sahiplerine ölüm geliri (m.20) bağlanır. Geçici iş göremezlik ödeneği, ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide ise yarısı oranındadır. Bu ödeneklerin esas aldığı kazanç tavan ve tabanları her yıl güncellendiğinden, somut tutar olaydan olaya değişir.

Peki SGK'dan gelir alan işçi yine de işverene dava açabilir mi? Evet. SGK ödemeleri işverenin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz. Ancak mükerrer ödemeyi önleme ilkesi gereği, SGK'nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri, işverene karşı açılan maddi tazminattan mahsup edilir; mahsuptan sonra karşılanmayan zarar (fark) işverenden istenir. Buna karşılık manevi tazminattan SGK ödemeleri mahsup edilmez; manevi tazminat ayrıca ve tam olarak değerlendirilir.

Ayrıca SGK, kazanın işverenin kastı ya da iş sağlığı-güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi halinde yaptığı ödemeleri 5510 m.21 uyarınca işverene rücu eder. SGK'nın açtığı bu rücu davası, işçinin açtığı tazminat davasından ayrı ve bağımsız bir süreçtir.

Kusur, Bilirkişi ve Dava Süreci

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre işverenin iş kazasından doğan sorumluluğu bir kusur sorumluluğudur. Yani işverenin tazminatla yükümlü tutulabilmesi için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4 kapsamındaki yükümlülüklerine (mesleki riskleri önleme, eğitim verme, gerekli araç-gereci sağlama, gerekli her türlü önlemi alma) aykırı davranarak kusurlu olması gerekir. İşçinin de kusuru varsa, tazminat bu oranda indirilebilir.

Dava açıldıktan sonra mahkeme genellikle iki tür bilirkişi raporu alır:

• Kusur raporu: İş güvenliği uzmanı bilirkişi, işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişinin kusur oranlarını tespit eder.
• Hesap raporu: Aktüer/hesap bilirkişisi, SGK gelirlerinin peşin sermaye değeri mahsup edilerek hesaplanan maddi tazminat tutarını belirler.

Bu davalarda görevli mahkeme iş mahkemesidir (iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar). Yetkili mahkeme ise davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı veya kazanın/zararın meydana geldiği yer mahkemesidir (7036 m.5-6). Önemli bir usul kuralı olarak, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davaları 7036 m.3/3 uyarınca dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır; yani önce arabulucuya gitme zorunluluğu yoktur, doğrudan iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar isterse ihtiyari (gönüllü) arabuluculuğa başvurabilir.

Zamanaşımı: Süreyi Kaçırmamak İçin

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları, hizmet (iş) sözleşmesine aykırılık temeline dayandığından, Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Bu sürenin başlangıcı somut olayın özelliklerine göre değişebilir: kural olarak kazanın meydana geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar; ancak zararın boyutu ve maluliyet oranı kaza anında belli olmayıp tedavi sürecinde netleşiyorsa, Yargıtay maluliyet (sürekli iş göremezlik) oranının kesinleştiği tarihi başlangıç olarak kabul edebilmektedir.

İş kazası aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa, örneğin taksirle yaralama ya da öldürme söz konusuysa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı süresi tazminat davası için de uygulanabilir (TBK m.72). Bu, mağdur lehine bir korumadır ve genel 10 yıllık süreyi uzatabilir. Sürelerin niteliği ve başlangıcı somut olaya göre değiştiğinden, hak kaybı yaşamamak için kazadan sonra vakit kaybetmeden hukuki destek alınması önemlidir.

İlgili İçerikler