Gaziantep Miras Avukatı

Miras hukuku neyi düzenler?

Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle malvarlığının kimlere, hangi oranda ve hangi usulle geçeceğini düzenleyen hukuk dalıdır; Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) üçüncü kitabında, m.495'ten itibaren düzenlenir. Miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır (TMK m.575). Mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.599).

Miras, mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır; tasarrufların iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m.576). Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.11 bu davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili sayar. Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12); Yargıtay, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davalarını da bu kapsamda görür.

Yasal mirasçılar kimlerdir? Zümre sistemi (TMK m.495–501)

Kanun, kan hısımlarını zümre denilen gruplara ayırır: altsoy varsa mirasçı altsoydur; yoksa ana-baba zümresi, o da yoksa büyük ana-baba zümresi mirasçı olur. Önceden ölmüş mirasçının yerini her derecede kendi altsoyu alır.

Soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş evlilik dışı çocuklar baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi (TMK m.498), evlâtlık ve altsoyu ise evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olur (TMK m.500). Mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer (TMK m.501).

Sağ kalan eşin miras payı (TMK m.499)

Örnek: Mirasbırakanın eşi ve iki çocuğu varsa eş mirasın 1/4'ünü alır; kalan 3/4 çocuklar arasında eşit bölünür ve her çocuğun payı 3/8 olur.

Saklı pay nedir? Kardeşlerin saklı payı var mı? (TMK m.505–506)

Saklı pay, belirli yasal mirasçılara kanunla ayrılmış ve mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla ortadan kaldıramayacağı miras payı kısmıdır. Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m.505).

TMK m.506'daki "kardeşlerden her biri için yasal miras payının sekizde biri" bendi, 4 Mayıs 2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Kardeşler ikinci zümrede yasal mirasçı olabilir, ancak saklı payları bulunmadığından payları ölüme bağlı tasarrufla başkasına bırakılabilir.

Örnek hesap: Eş ve iki çocuğun bulunduğu bir mirasta her çocuğun yasal payı 3/8, saklı payı bunun yarısı olan 3/16'dır. Eşin yasal payı 1/4'tür ve altsoyla birlikte mirasçı olduğu için saklı payı da 1/4'tür. Saklı paylar toplamı 10/16 olduğundan mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısım 6/16, yani 3/8'dir.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nereden alınır?

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), yasal mirasçıların mirasçılık sıfatlarını gösteren belgedir. TMK m.598'e göre bu belge sulh mahkemesince veya noterlikçe verilir. Noterlik Kanunu m.71/B'ye göre ise şu durumlarda belge noterce verilemez ve sulh hukuk mahkemesine başvurulur:

• Mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi,
• Nüfus kayıtlarının mirasçılık belgesi verilmesi konusunda yeterli olmaması,
• Mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi.

Noterin verdiği belgeye, menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (Noterlik Kanunu m.71/C). Belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598); iptal ve yeni belge davalarında mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.11). Belgenin noterden ve mahkemeden nasıl alındığı, gerekli belgeler ve sonraki vergi, tapu ve banka işlemleri veraset ilamı sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Mirasın reddi: süre, şekil ve sonuçları (TMK m.605–612)

Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir (TMK m.605). Miras üç ay içinde reddedilebilir; süre yasal mirasçılar için, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar (TMK m.606). Terekenin yazımı yapılmışsa süre, yazımın sona erdiğinin sulh hâkimince bildirilmesiyle başlar (TMK m.607).

Ret, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla ve kayıtsız şartsız yapılır; süresinde yapılan ret özel kütüğe yazılır ve isteyen mirasçıya reddi gösteren belge verilir (TMK m.609). Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanır; tereke işlemlerine karışan, olağan yönetimi aşan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı da mirası reddedemez (TMK m.610).

Hükmen ret (TMK m.605/2)

Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. En yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddedilen miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m.612).

Resmî defter ve resmî tasfiye

Mirası reddetme hakkı olan her mirasçı, bir ay içinde sulh hâkiminden terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir (TMK m.619). Kanun bu istemin mirasın reddine ilişkin usule uyularak yapılacağını belirtir; Yargıtay'a göre bir aylık süre, ret için TMK m.606'da öngörülen sürelerin işlemeye başladığı tarihten itibaren hesaplanır (2. HD, 2012/15543 E., 2013/13338 K.). Resmî deftere göre kabul edilen miras mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer; ancak mirasçı bu borçlardan kendi malvarlığıyla da sorumludur (TMK m.628). Mirasçı bunun yerine terekenin resmî tasfiyesini de isteyebilir; resmî tasfiyede mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmaz, ancak birlikte mirasçı olanlardan biri mirası kabul ederse bu istem dikkate alınmaz (TMK m.632).

Tenkis davası (TMK m.560–571)

Tenkis davası, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının indirilmesini istediği davadır (TMK m.560). Bazı sağlararası karşılıksız kazandırmalar da ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir; bunlar arasında şunlar sayılır (TMK m.565):

• Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
• Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlamalar,
• Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.

Tenkis davasında süre

Dava hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer. Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571). Dava, ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesinde açılır (HMK m.11).

Muris muvazaası: mirastan mal kaçırma iddiası

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Yargıtay'a göre bu davalar kaynağını 1.4.1974 tarihli, 1/2 sayılı İnançları Birleştirme Kararı'ndan alır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'ne göre görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradesine uymadığı, gizli bağış da şekil koşullarını taşımadığı için geçersizdir. Bu nedenle saklı pay sahibi olsun veya olmasın, miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar sözleşmenin muvazaa nedeniyle geçersizliğinin tespitini ve tapu kaydının iptalini isteyebilir; her mirasçı tüm mirasçılar adına ya da payı oranında tescil isteyebilir. Devrin aracı veya emanetçi kişiler üzerinden yapılması sonucu değiştirmez.

Mahkemenin değerlendirdiği olgular

Yargıtay, mirasbırakanın gerçek amacının belirlenmesinde şu olgulardan yararlanılmasını gerekli görür:

• Yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimler ve olayların olağan akışı,
• Mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı,
• Davalının alım gücünün olup olmadığı,
• Satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark,
• Taraflar ile mirasbırakan arasındaki beşerî ilişki.

Muvazaa iddiası ile tenkis istemi aynı davada kademeli olarak ileri sürülebilir; Yargıtay böyle bir davada önce muvazaa iddiasının, iddia sabit olmazsa tenkis isteminin değerlendirilmesini gerekli görmüştür (1. HD, 2012/13028 E., 2013/661 K.). Bu davalar malvarlığı haklarına ilişkin olduğundan asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.2).

Muris muvazaası davası nerede açılır?

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'ne göre muris muvazaasından kaynaklanan tapu iptali ve tescil davaları HMK m.12/1 kapsamındadır; bu davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Daire, mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesiyle verilen yetkisizlik kararlarını bozmuştur; bu davalardan biri tapu iptali ve tescil, olmazsa tazminat, diğeri tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemlidir (2013/11744 E., 2013/13824 K.; 2013/15639 E., 2013/17187 K.). Dava birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da açılabilir (HMK m.12/3).

Taşınmaz üçüncü kişilere satıldığı için bedel istenen muris muvazaası davaları da taşınmazın aynına ilişkin sayılmıştır; Yargıtay bu davalarda da taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkili olduğunu ve bu kuralın mahkemece kendiliğinden gözetileceğini belirtmiştir (1. HD, 2015/6484 E., 2018/1096 K.).

Vasiyetname türleri ve vasiyetnamenin iptali

Vasiyet; resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla veya sözlü olarak yapılabilir (TMK m.531).

Vasiyetnamenin iptali (TMK m.557, m.559)

Ölüme bağlı bir tasarrufun iptali; tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir sırada yapılması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu yapılması, içeriğinin, koşullarının ya da yüklemelerinin hukuka veya ahlâka aykırı olması ve kanundaki şekillere uyulmadan yapılması sebepleriyle istenebilir (TMK m.557).

İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. Hükümsüzlük def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559).

Miras ortaklığı, paylaşma ve ortaklığın giderilmesi

Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir miras ortaklığı doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur (TMK m.640). Elbirliği mülkiyetinde belirlenmiş paylar yoktur ve aksine hüküm yoksa yönetim ve tasarruf işlemleri için oybirliği gerekir (TMK m.701–702).

Paylaşma ve ortaklığın giderilmesi davası

Her mirasçı, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa, her zaman paylaşma isteyebilir ve terekedeki malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını sulh mahkemesinden isteyebilir; hâkim, olanak varsa taşınmazların her birinin tamamını bir mirasçıya vererek aradaki değer farkını para ödenmesi yoluyla denkleştirebilir (TMK m.642). Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.4). Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi de sulh hâkiminden istenebilir (TMK m.644).

Veraset ve intikal vergisi beyannamesi

Veraset yoluyla mal edinenler, edindikleri malları bir beyanname ile bildirmek zorundadır (7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.1, m.7). Beyanname, ölen kişinin ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesine ayrı ayrı veya birlikte verilebilir; yabancı ülkelerde bulunan mirasçılar beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir (7338 s. K. m.6, m.8).

Vergi, tahakkuktan itibaren üç yılda ve her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir. Taşınmazın mirasçılar adına tescili vergi tahakkuku beklenmeden yapılır; ancak taşınmaza düşen vergi tamamen ödenmedikçe devir yapılamaz. Vergiye karşılık 6183 sayılı Kanun'un 10. maddesinde sayılan cinsten teminat gösterilirse devre izin verilebilir (7338 s. K. m.19). İstisna tutarları değişebildiğinden rakam verilmemiştir; güncel tutarlar Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan öğrenilebilir. Vergi uyuşmazlıkları için vergi hukuku sayfasına bakılabilir.

Gaziantep'te miras işleri hangi mahkemede görülür?

Gaziantep Adliyesi'nin birimler sayfasında (1 Ekim 2026 itibarıyla) 12 sulh hukuk ve 18 asliye hukuk mahkemesi yer alır; aynı sayfadaki birim yerleşim tablosunda her ikisi de Ek Hizmet Binası sütununda gösterilir. Adliye birimleri için Gaziantep Adliyesi sayfasına bakılabilir.

Tenkis, vasiyetnamenin iptali ve terekenin paylaşılması davalarında ölenin son yerleşim yeri bir ilçedeyse yetkili mahkeme o yerin mahkemesidir (HMK m.11); muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davalarında ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). İlçeler için Nizip, İslahiye ve Oğuzeli sayfalarına bakılabilir.

Miras hukukunda süreler tablosu

İlgili sayfalar

İlgili Diğer Hukuk Dalları