İş Hukuku
Ücretsiz İzin (Ücretsiz İzne Çıkarma) ve İşçinin Hakları
İşverenler zaman zaman işçileri ücretsiz izne çıkarmak isteyebilir. Ancak ücretsiz izin, kural olarak işçinin onayına bağlıdır. Bu rehberde ücretsiz izinde işçinin haklarını güncel mevzuata göre açıklıyoruz.
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin askıya alındığı, işçinin çalışmadığı ve ücret almadığı dönemdir. Kural olarak işveren işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkaramaz: işçiyi ücretsiz izne ayırmak, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliğindedir ve İş Kanunu m. 22 gereği işçinin yazılı onayını gerektirir. İşveren bu değişikliği yazılı olarak bildirir; işçi altı işgünü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
Ücretsiz İzin Nedir?
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin askıya alındığı, işçinin çalışmadığı ve ücret almadığı dönemdir. Bu dönemde sözleşme sona ermez, askıda kalır.
İşveren Tek Taraflı Ücretsiz İzne Çıkarabilir mi?
Kural olarak hayır. İşçiyi ücretsiz izne ayırmak, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliğindedir ve İş Kanunu m. 22 gereği işçinin yazılı onayını gerektirir. İşveren bu değişikliği yazılı olarak bildirir; işçi altı işgünü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
Önemli: İşçinin yazılı onayı olmadan tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarılması, koşullara göre işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme ve buna bağlı olarak kıdem tazminatı gibi hakları talep etme imkânı verebilir.
Onay Vermezsem Ne Olur?
İşçi ücretsiz izni kabul etmek zorunda değildir. Kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz. Bu durumda işveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli neden bulunduğunu yazılı olarak açıklayıp bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir; işçi bu feshe karşı İş Kanunu m. 17-21 hükümlerine göre dava yoluna gidebilir (İş Kanunu m. 22). İşe iade talebinde dava açmadan önce, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur (m. 20). Onay verilmediği halde işveren ısrar eder veya iş sözleşmesini feshederse, koşullara göre kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları gündeme gelebilir.
Kanunda Düzenlenen Ücretsiz İzinler
Bazı ücretsiz izinler kanunda düzenlenmiştir; işçi şartları taşıyıp talep ettiğinde işveren bu izinleri vermek zorundadır. Örneğin kadın işçiye, isteği halinde doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren altı aya kadar ücretsiz izin verilir; üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesi halinde bu izin eşlerden birine veya evlat edinene verilir (İş Kanunu m. 74). Yıllık iznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, talep edip belgelemesi koşuluyla yol için toplam dört güne kadar ücretsiz izin verilir (m. 56). Koruyucu aile olan işçiye de çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir (m. 74).
Yeni iş arama izni ücretsiz değildir: bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için günde en az iki saat iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermek zorundadır (İş Kanunu m. 27).
İşçilik haklarınızı değerlendirelim
Dosyanıza özel değerlendirme için randevu talep edebilirsiniz. Görüşmelerde öğrenilen bilgiler, Avukatlık Kanunu'nun 36. maddesindeki sır saklama yükümlülüğü gözetilerek gizli tutulur.
Randevu Talep Et İş Hukuku AvukatıSıkça Sorulan Sorular
İşveren beni zorla ücretsiz izne çıkarabilir mi?
Kural olarak hayır. Ücretsiz izin çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır ve işçinin yazılı onayı gerekir (İş K. m.22).
Ücretsiz izni kabul etmezsem ne olur?
Kabul zorunlu değildir. İşveren feshederse koşullara göre kıdem, ihbar ve diğer alacaklar doğabilir.
Onayı altı işgünü içinde mi vermem gerekir?
İşverenin yazılı değişiklik bildirimini, işçi altı işgünü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik işçiyi bağlamaz.
Ücretsiz izinde SGK primleri yatar mı?
Ücretsiz izin süresince ücret ödenmediği için kural olarak prim de yatırılmaz; bu durum emeklilik ve diğer haklar açısından sonuç doğurabilir. Kanun gereği verilen ücretsiz doğum veya analık izni süreleri ise şartları taşınıyorsa sonradan borçlanılarak emeklilik hesabında değerlendirilebilir (5510 sayılı Kanun m. 41).
Doğum sonrası ücretsiz izin hakkım var mı?
Kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen işçi bakımından evet. Kadın işçiye, isteği halinde doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren altı aya kadar ücretsiz izin verilir; üç yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesi halinde bu izin eşlerden birine veya evlat edinene verilir. Bu süre yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz (İş Kanunu m. 74). Analık izni, 1 Mayıs 2026'da yürürlüğe giren 7578 sayılı Kanunla toplam 24 haftaya (çoğul gebelikte 26 haftaya) çıkarılmıştır.
İlgili İçerikler
Bu konuda randevu talep edin
Formu doldurduğunuzda talebiniz, form hizmeti (Web3Forms) aracılığıyla büronun e-posta adresine iletilir. İlettiğiniz bilgiler, Avukatlık Kanunu'nun 36. maddesindeki sır saklama yükümlülüğü gözetilerek gizli tutulur.
İlgili Mevzuat ve Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler aşağıdaki kaynaklara dayanılarak hazırlanmıştır. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden, güncel metin için kaynağa başvurulması önerilir. Son gözden geçirme: 11 Ekim 2026.
- 4857 sayılı İş Kanunu — m.22 çalışma koşullarında esaslı değişiklik; m.27 yeni iş arama izni; m.56 yol için ücretsiz izin; m.74 analık izni ve doğum sonrası ücretsiz izin
- 7578 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 1 Mayıs 2026, Sayı 33240) — analık izni sürelerinin uzatılması ve koruyucu aile izni
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — m.41 ücretsiz doğum ve analık izni sürelerinin borçlanılması; m.80 prime esas kazanç
- Yargıtay Karar Arama — 9. HD 2009/46920 E., 2012/7009 K. (rıza olmadan ücretsiz izne çıkarmanın esaslı değişiklik ve haklı fesih nedeni sayılması)
Bu yazı 22 Mayıs 2026 tarihinde yayımlanmış olup genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya uygulanması için avukata danışmanız önerilir. Mevzuat ve içtihatlar zamanla değişebilir. Yazar: Av. İmren Taşkın Şahin. İletilen bir mesaj, işin üstlenildiği anlamına gelmez.