Anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır?

Anlaşmalı boşanma protokolü nedir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında vardıkları ve mahkemeye sundukları yazılı düzenlemedir. Kanun, bu düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunmasını anlaşmalı boşanmanın şartı sayar (TMK m.166/3). Boşanmanın fer'î (boşanmaya bağlı; nafaka, tazminat, velayet gibi) sonuçlarına ilişkin anlaşmalar da hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m.184).

Kanun protokolün geçerliliği için hâkimin onayını arar; TMK m.166/3 ve m.184'te noter onayı gibi ayrı bir şekil şartı yer almaz. Anlaşmalı boşanma sürecinin genel işleyişi anlaşmalı boşanma sayfasında, eşlerin anlaşamadığı durumlarda izlenecek yol ise çekişmeli boşanma ve boşanma dilekçesi sayfalarında anlatılmaktadır.

TMK m.166/3'e göre anlaşmalı boşanmanın şartları

1. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
2. Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir.
3. Hâkim tarafları bizzat dinlemeli ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir.
4. Hâkim, boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Bu şartlar gerçekleşince evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve ayrıca bir boşanma sebebinin ispatı aranmaz. Çekişmeli davalarda geçerli olan "tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz" kuralı bu yolda uygulanmaz (TMK m.166/3, m.184).

Protokolde düzenlenmesi gereken konular

Çocuklara ilişkin maddeler

Velayet kendisine bırakılmayan ana veya baba, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m.323). Velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir ve bu husus kararda taraflara ihtar edilir (TMK m.324; 2021'de eklenen fıkra). Bu nedenle kişisel ilişki takviminin açık ve uygulanabilir yazılması önem taşır.

İştirak nafakasında velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Hâkim, gelecek yıllarda ödenecek miktarı ancak istem hâlinde karara bağlayabilir (TMK m.182). Aynı kural irat biçimindeki yoksulluk nafakası için de geçerlidir (TMK m.176). Artış isteniyorsa protokolde yazılmalıdır.

Yoksulluk nafakası ve tazminat maddeleri

Yoksulluk nafakası ve maddî tazminat toptan veya irat biçiminde ödenebilir; manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar (TMK m.176). Anayasa Mahkemesi, TMK m.175'teki "süresiz olarak" ibaresini 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla (E.2025/156, K.2026/131) iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; iptal 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecek, o tarihe kadar mevcut hüküm uygulanır. İptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153); iptalin daha önce verilmiş nafaka kararlarına ve onaylanmış protokollere etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Mal rejimi maddesi

Boşanmaya karar verilirse mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225). Protokolde mal rejimine ilişkin genel ifadeler kullanmak risklidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 27 Kasım 2013 tarihli kararında, onaylanan protokoldeki "tarafların mal talepleri yoktur" ifadesinin mal rejiminden kaynaklanan alacağı da kapsadığı kabul edilmiş ve sonradan açılan mal rejimi davası reddedilmiştir (HGK, 2013/8-185 E., 2013/1601 K., oy çokluğu). Aynı dosyada Yargıtay 8. Hukuk Dairesi ise mal rejimi protokolde düzenlenecekse malların açık biçimde tek tek yazılması gerektiği görüşündeydi. Bu nedenle mal paylaşımı yapılacaksa her malın ve alacağın açıkça yazılması, yapılmayacaksa bunun da açıkça belirtilmesi gerekir. Ayrıntılar: mal paylaşımı.

Ziynet maddesi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 4 Nisan 2024 tarihli kararıyla ziynet konusundaki içtihadını değiştirmiştir: eşler arasında ziynetlerin paylaşımı konusunda anlaşma varsa paylaşım bu anlaşmaya göre yapılır; anlaşma ve ispatlanan yerel örf ve âdet yoksa erkeğe ve kadına takılanlar kural olarak takıldığı eşe aittir (2023/5704 E., 2024/2402 K.). Bu nedenle protokolde her ziynetin kime takıldığı, kimde bulunduğu ve kimde kalacağı açıkça yazılmalıdır.

Hâkim protokolü değiştirebilir mi?

Evet. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur (TMK m.166/3). Kanun boşanma kararını değişikliklerin kabulüne bağladığından, taraflar hâkimin önerdiği değişikliği kabul etmezse bu hükme dayanılarak anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Protokolden dönülebilir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre, anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin malî sonuçlar ve çocukların durumuna ilişkin irade beyanından dönmesini engelleyen bir yasal hüküm bulunmamaktadır. Daire bu ilkeyi istinaf döneminde de sürdürmektedir: 1 Nisan 2026 tarihli ve oy birliğiyle verilen kararda, anlaşmanın bozulmasıyla anlaşmalı boşanma hükmünün bütünüyle geçersiz hâle geldiği ve davanın çekişmeli boşanma (TMK m.166/1–2) olarak görülmesi gerektiği belirtilmiştir (2. HD, 2025/8428 E., 2026/3524 K.). O dosyada hüküm, protokoldeki bir maddenin karara geçirilmemesi yönünden temyiz edilmiş ve ilk derece kararı bozulmuştur.

Aynı ilke 2015 tarihli kararlarda da yer alır; bu kararlara göre anlaşmaya rağmen hükmün temyiz edilmesi, davadan açıkça feragat edilmedikçe anlaşmalı boşanma iradesinden dönme niteliğindedir (örneğin 2. HD, 11.05.2015, 2014/24438 E., 2015/9712 K.). 2015 kararlarında, usulüne uygun bir kabulden sonra iradeyi sakatlayan hata, hile veya ikrah gibi bir durum yoksa bu beyandan dönülemeyeceğini savunan karşı oy da bulunmaktadır. Dönmenin somut dosyadaki sonuçları, dosyanın bulunduğu aşamaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Karar verildikten sonra taraflar istinaf yoluna başvurma hakkından, ancak ilam kendilerine tebliğ edildikten sonra feragat edebilir (HMK m.349). İstinaf süresi ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345) ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350).

Boşanmadan sonra protokol hükümleri değişebilir mi?

• Yoksulluk nafakası ve irat biçimindeki maddî tazminat: Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılabilir veya azaltılabilir; alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176).
• Çocuk için ödenen nafaka: Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine miktarı yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331).
• Velayet ve kişisel ilişki: Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular hâlinde hâkim gerekli önlemleri alır (TMK m.183).
• Mal rejimi: Onaylanan protokolde mal rejimine ilişkin olarak yazılan ifadeler, yukarıdaki Hukuk Genel Kurulu kararında olduğu gibi sonradan açılan mal rejimi davasında karşı tarafça ileri sürülebilir.

Nafaka ve velayet değişikliklerinde ayrıntılar için nafaka ve velayet sayfalarına bakılabilir.

Örnek anlaşmalı boşanma protokolü iskeleti

Aşağıdaki iskelet, protokolde yer alması gereken başlıkları gösterir. Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; iskelet her aileye olduğu gibi uygulanabilecek bir metin değildir ve hâkimin değişiklik yetkisi saklıdır.